{
 "godzina": "17:30",
 "serie": [
  {
   "id": "ksiega",
   "nazwa": "Księga",
   "kolor": "gold",
   "opis": "Skąd mamy Biblię, kto ją ponumerował i co przetrwało na śmietniku historii."
  },
  {
   "id": "smierc",
   "nazwa": "Trylogia o śmierci",
   "kolor": "rub",
   "opis": "Trzy rolki: czym śmierć jest, co umiera, a co nie, i co dzieje się sekundę później."
  },
  {
   "id": "swiadectwo",
   "nazwa": "Świadectwo",
   "kolor": "pap",
   "opis": "Jedno zdanie z Biblii, które odwróciło życie – i historię Europy."
  },
  {
   "id": "kosciol",
   "nazwa": "Pierwszy Kościół",
   "kolor": "gold",
   "opis": "Jak sto dwadzieścia osób bez armii stało się milionami – i co pierwsi chrześcijanie naprawdę robili za zamkniętymi drzwiami, według ich wrogów i przyjaciół."
  },
  {
   "id": "bog",
   "nazwa": "Kim jest Bóg",
   "kolor": "rub",
   "opis": "Świętość, łaska, sprawiedliwość. Trzy słowa, które znaczą coś innego, niż myślisz."
  },
  {
   "id": "jezus",
   "nazwa": "Kim jest Jezus",
   "kolor": "gold",
   "opis": "Co o Jezusie zapisał rzymski historyk, który gardził chrześcijanami, i jedno zdanie, po którym słuchacze sięgnęli po kamienie."
  },
  {
   "id": "postacie",
   "nazwa": "Postacie",
   "kolor": "pap",
   "opis": "Osiemdziesięciolatek, pominięty najmłodszy syn i prorok, który opisał krzyż setki lat wcześniej."
  },
  {
   "id": "swiatynia",
   "nazwa": "Świątynia",
   "kolor": "gold",
   "opis": "Dom ze złota i cedru, w którym Bóg się nie mieści, i zasłona, za którą raz w roku wchodził tylko arcykapłan. Gdzie Bóg mieszka dziś?"
  },
  {
   "id": "zapowiedzi",
   "nazwa": "Zapowiedzi",
   "kolor": "pap",
   "opis": "Ratunek zapowiedziany, zanim ktokolwiek o niego poprosił – pierwsza obietnica Zbawiciela padła już w Edenie."
  },
  {
   "id": "pawel",
   "nazwa": "Apostoł Paweł",
   "kolor": "rub",
   "opis": "Szaweł, który nigdy nie zmienił imienia, mieszkańcy Berei, którzy sprawdzali go z Pismem w ręku, i Efez, gdzie spalono księgi warte fortunę."
  },
  {
   "id": "eden",
   "nazwa": "Od Edenu do Królestwa",
   "kolor": "rub",
   "opis": "Świat bez śmierci, owoc, po który sięgnęła Ewa, i Królestwo, w którym lew będzie jadał słomę. Rolki do filmu „Dlaczego umieramy?”."
  }
 ],
 "prawdy": [
  "skrawek",
  "dwa-slowa",
  "sekunde-po",
  "sprawiedliwosc",
  "laska",
  "mojzesz",
  "dzien-przeblagania",
  "berea",
  "trzy-dni"
 ],
 "rolki": [
  {
   "slug": "skrawek",
   "nr": "#1",
   "seria": "ksiega",
   "data": "2026-09-01",
   "czas": 54,
   "tytul": "Skrawek wielkości karty",
   "slowa": [
    "P52",
    "karty płatniczej"
   ],
   "hook": [
    "Najstarszy fragment Biblii",
    "leżał w śmieciach"
   ],
   "zdanie": "najstarszy skrawek Nowego Testamentu mieści się w dłoni?",
   "fakt": "Najstarszy fragment Nowego Testamentu ma wielkość karty płatniczej. Kupiono go w 1920 r. w Egipcie, wśród tanich papirusów – najpewniej ze starożytnego wysypiska..?",
   "prawda": "Słowo Boże <em>nie ginie</em>. Przetrwa nawet śmietnik historii.",
   "werset": "Słowo Boga naszego trwa na wieki",
   "sigla": "Iz 40.8",
   "narracja": [
    "Najstarszy zachowany fragment Nowego Testamentu jest wielkości karty płatniczej.",
    "Znaleziono go w piaskach Egiptu, wśród zwykłych śmieci.",
    "To kilka linijek greki z osiemnastego rozdziału Ewangelii Jana – sceny przesłuchania przed Piłatem.",
    "Paleografowie datują go na około sto dwudziesty piąty rok po Chrystusie.",
    "A teraz najciekawsze – ile lat dzieli ten skrawek od chwili spisania Ewangelii?",
    "Tylko trzydzieści do czterdziestu lat – jak na starożytny tekst to rekord bliskości.",
    "Dlatego dziś ten skrawek leży w bibliotece w Manchesterze jak dowód rzeczowy."
   ]
  },
  {
   "slug": "dawid",
   "nr": "R12",
   "seria": "postacie",
   "data": "2026-09-02",
   "czas": 80,
   "tytul": "Ósmy syn, o którym zapomniano",
   "slowa": [
    "ósmy syn",
    "siedmiu synów",
    "Dawid"
   ],
   "hook": [
    "Ojciec pokazał 7 synów.",
    "Kogo pominął..?"
   ],
   "zdanie": "ojciec Dawida nie zawołał najmłodszego syna?",
   "fakt": "Prorok Samuel przyszedł wskazać przyszłego króla Izraela. Ojciec pokazał mu siedmiu synów. Najmłodszy pasł owce – nikt go nie zawołał..?",
   "prawda": "Bóg wybrał Dawida nie za bezgrzeszność. Za serce, które <em>wraca</em>.",
   "werset": "Człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce",
   "sigla": "1 Sm 16.7",
   "narracja": [
    "Kiedy prorok Samuel przyszedł namaścić nowego króla, ojciec Dawida pokazał mu siedmiu synów. O ósmym… nawet nie pomyślał.",
    "Najmłodszy, Dawid, pilnował owiec. Nikt go nie zawołał.",
    "Samuel patrzył na wzrost i postawę. Bóg powiedział mu: nie patrz na to. Ja patrzę… na serce.",
    "Dawid został królem. I upadł – ciężko. Cudzołóstwo, kłamstwo i śmierć niewinnego męża tej kobiety – na jego rozkaz.",
    "Ale gdy prorok Natan go skonfrontował, Dawid nie szukał wymówek. Napisał Psalm pięćdziesiąty pierwszy: „Zmiłuj się nade mną, Boże”.",
    "Bóg powiedział Samuelowi: … człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce.",
    "Bóg nie wybrał Dawida za bezgrzeszność. Wybrał serce, które po upadku wraca do Niego."
   ]
  },
  {
   "slug": "numery",
   "nr": "#2",
   "seria": "ksiega",
   "data": "2026-09-02",
   "czas": 60,
   "tytul": "Kto ponumerował Biblię?",
   "slowa": [
    "ponumerował",
    "numer",
    "wersetów"
   ],
   "hook": [
    "Numery wersetów dodał",
    "zwykły drukarz"
   ],
   "zdanie": "apostoł Paweł nigdy nie napisał „wersetu numer trzy”?",
   "fakt": "Rozdziały dodano ok. 1205 r., numery wersetów – w 1551 r. Ponad tysiąc lat po apostołach..?",
   "prawda": "Numery pomagają szukać. <em>Listy</em> czytaj w całości – jak pisał je autor.",
   "werset": "Wszelkie Pismo od Boga natchnione jest i pożyteczne do nauczania",
   "sigla": "2 Tm 3.16",
   "narracja": [
    "Paweł nigdy nie napisał… wersetu numer trzy.",
    "Bo oryginały pisano jednym ciągiem – bez rozdziałów, bez kropek.",
    "Rozdziały dopisał dopiero angielski uczony Stephen Langton, około tysiąc dwieście piątego roku.",
    "A numery wersetów w Nowym Testamencie dodał drukarz Robert Estienne – w tysiąc pięćset pięćdziesiątym pierwszym roku.",
    "Ponad tysiąc lat po tym, jak apostołowie odłożyli pióra.",
    "Zwróciłeś na to uwagę? Wersety nie są granicą – są pomocą. A gdyby przeczytać taki list w całości, tak jak pisał go autor?",
    "Bo całe Pismo jest natchnione – i całe jest dla ciebie: … Wszelkie Pismo od Boga natchnione jest i pożyteczne do nauczania."
   ]
  },
  {
   "slug": "dwa-slowa",
   "nr": "#3",
   "seria": "ksiega",
   "data": "2026-09-03",
   "czas": 48,
   "tytul": "Dwa słowa, które zmieniają wszystko",
   "slowa": [
    "dwa słowa",
    "zapłakał",
    "najkrótszy"
   ],
   "hook": [
    "Najkrótszy werset Biblii",
    "Czemu On płakał..?"
   ],
   "zdanie": "najkrótszy werset Biblii ma dwa słowa?",
   "fakt": "Najkrótszy werset polskiej Biblii: „Jezus zapłakał”. Wiedział, że za chwilę wskrzesi Łazarza – a mimo to płakał..?",
   "prawda": "Zanim rozwiąże twój ból, <em>staje obok ciebie</em>.",
   "werset": "Jezus zapłakał",
   "sigla": "J 11.35",
   "narracja": [
    "Najkrótszy werset w polskiej Biblii ma dwa słowa.",
    "Jezus zapłakał. To wszystko. Dwa słowa.",
    "Stoi przed grobem swojego przyjaciela, Łazarza.",
    "On wie, że za chwilę go wskrzesi.",
    "A mimo to płacze. Razem z nimi.",
    "Dwa słowa, w których widać Boże serce: … Jezus zapłakał.",
    "Bóg nie jest obojętny na twój ból. Zanim go ukoi, staje obok ciebie."
   ]
  },
  {
   "slug": "sprawiedliwosc",
   "nr": "R10",
   "seria": "bog",
   "data": "2026-09-03",
   "czas": 88,
   "tytul": "Dlaczego Bóg nie może po prostu wybaczyć?",
   "slowa": [
    "po prostu wybaczyć",
    "sędzia"
   ],
   "hook": [
    "Sędzia puszcza winnych.",
    "Czy jest dobry..?"
   ],
   "zdanie": "„usprawiedliwić” to w Biblii termin z sali sądowej?",
   "fakt": "Słowo, którym Paweł opisuje wybaczenie (dikaioō), pochodzi z sali sądowej: „ogłosić niewinnym”. Sędzia nie może tego zrobić z winnym – chyba że ktoś inny weźmie wyrok..?",
   "prawda": "Bóg nie przymknął oka na zło. <em>Zapłacił sam</em>.",
   "werset": "On sam jest sprawiedliwy i usprawiedliwia każdego, który wierzy w Jezusa",
   "sigla": "Rz 3.26",
   "narracja": [
    "Skoro Bóg jest miłością, dlaczego nie może… po prostu wybaczyć i tyle?",
    "Wyobraź sobie sędziego, który puszcza wolno każdego winnego, bo jest miły. Nie nazwalibyśmy go dobrym. Nazwalibyśmy go skorumpowanym.",
    "Bo sprawiedliwość Boga nie stoi w sprzeczności z Jego dobrocią. Jest jej częścią: zło musi zostać nazwane i rozliczone.",
    "I tu jest napięcie całej Biblii: jak Bóg może być jednocześnie sprawiedliwy i łaskawy wobec winnych?",
    "Odpowiedź to krzyż. Wina nie została zamieciona pod dywan – została rozliczona na Chrystusie, który wziął ją dobrowolnie. Dlatego winny może wyjść wolny.",
    "Apostoł Paweł ujął to w jednym zdaniu: … On sam jest sprawiedliwy i usprawiedliwia każdego, który wierzy w Jezusa.",
    "Bóg nie przymknął oka na zło. Zapłacił za nie sam, w Chrystusie – za twoje też. To jest sprawiedliwość, która ratuje."
   ]
  },
  {
   "slug": "smierc-wrog",
   "nr": "R1",
   "seria": "smierc",
   "data": "2026-09-04",
   "czas": 65,
   "tytul": "Śmierć – ostatni wróg",
   "slowa": [
    "ostatni wróg",
    "wrogiem"
   ],
   "hook": [
    "Biblia ma dla śmierci",
    "jedno słowo"
   ],
   "zdanie": "Biblia nazywa śmierć wrogiem, nie końcem?",
   "fakt": "Biblia nie udaje, że śmierć jest piękna. Nazywa ją wrogiem – ostatnim, który zostanie zniszczony..?",
   "prawda": "Śmierć nie ma <em>ostatniego słowa</em>. Ma je Ten, który wyszedł z grobu.",
   "werset": "Jako ostatni wróg zostanie pokonana śmierć",
   "sigla": "1 Kor 15.26",
   "narracja": [
    "Biblia nazywa śmierć... wrogiem. Nie karą losu, nie końcem – wrogiem.",
    "Bo śmierci nie było w pierwotnym stworzeniu. Weszła jak intruz – przez grzech.",
    "A jednak Biblia nie udaje, że śmierć jest piękna. Jezus płakał przy grobie przyjaciela.",
    "Ale Biblia nazywa ją ostatnim wrogiem – tym, który zostanie zniszczony.",
    "Dlatego dla wierzącego śmierć zmienia znaczenie. Apostoł Paweł pisał: pragnę odejść, a być z Chrystusem.",
    "Paweł ujmuje to jednym zdaniem: … Jako ostatni wróg zostanie pokonana śmierć.",
    "Śmierć jest realna, ale nie ma ostatniego słowa. Ostatnie słowo ma Ten, który z grobu wyszedł – także nad twoim życiem."
   ]
  },
  {
   "slug": "swietosc",
   "nr": "R8",
   "seria": "bog",
   "data": "2026-09-05",
   "czas": 83,
   "tytul": "Święty nie znaczy grzeczny",
   "slowa": [
    "grzeczny",
    "święty"
   ],
   "hook": [
    "Święty znaczy coś",
    "poważniejszego"
   ],
   "zdanie": "„święty” nie znaczy „grzeczny”?",
   "fakt": "Hebrajskie kadosz wskazuje na odrębność – Bóg inny niż wszystko, co znamy. Żadnej innej cechy Boga Pismo nie powtarza trzy razy z rzędu..?",
   "prawda": "Dopiero przy Świętym rozumiesz, po co <em>ratunek</em>.",
   "werset": "Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów",
   "sigla": "Iz 6.3",
   "narracja": [
    "Święty nie znaczy grzeczny. Znaczy coś o wiele poważniejszego: … Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów.",
    "Bo hebrajskie słowo kadosz znaczy: oddzielony. Inny niż wszystko, co znamy. I całkowicie wolny od zła.",
    "W wizji proroka Izajasza serafini wołają: Święty, Święty, Święty. Trzy razy z rzędu.",
    "A więc Bóg nie jest lepszą wersją człowieka. Świętość znaczy: Bóg nie jest w naszej skali.",
    "Dlatego Izajasz na widok tej świętości nie zachwycił się. Zawołał: biada mi. Świętość odsłania, kim naprawdę jesteśmy.",
    "Serafini wołali: Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów. Cała ziemia pełna jest Jego chwały.",
    "Bo dopiero gdy zobaczysz, jak święty jest Bóg, rozumiesz, po co ci ratunek. Po co Jego łaska."
   ]
  },
  {
   "slug": "dom-boga",
   "nr": "S2",
   "seria": "swiatynia",
   "data": "2026-09-07",
   "czas": 60,
   "tytul": "Dom, w którym Bóg się nie mieści",
   "slowa": [
    "nie mieści",
    "za mały dla Boga"
   ],
   "hook": [
    "Salomon zbudował Bogu dom",
    "za mały dla Boga"
   ],
   "zdanie": "Salomon zbudował Bogu dom ze złota – i sam przyznał, że Bóg się w nim nie mieści?",
   "fakt": "Siedem lat budowy, cedr z Libanu, złoto na ścianach. A w dniu poświęcenia król mówi, że nawet niebiosa nie mogą objąć Boga – a tym mniej ta świątynia..?",
   "prawda": "Bóg, którego nie obejmą niebiosa, <em>stał się bliski</em> w Jezusie. I zaprasza też ciebie.",
   "werset": "Czy jednak naprawdę zamieszka Bóg na ziemi? Przecież niebo i niebiosa najwyższe nie mogą Cię objąć, a tym mniej ta świątynia, którą zbudowałem",
   "sigla": "1 Krl 8.27",
   "narracja": [
    "Salomon zbudował Bogu świątynię.",
    "A potem przyznał: nawet niebiosa nie mogą Go objąć.",
    "Siedem lat budowy. Cedr, złoto, drogocenne kamienie i okazałe zdobienia.",
    "Podczas poświęcenia Salomon staje przed ołtarzem i pyta: … Czy jednak naprawdę zamieszka Bóg na ziemi? Przecież niebo i niebiosa najwyższe nie mogą Cię objąć, a tym mniej ta świątynia, którą zbudowałem.",
    "Świątynia była miejscem spotkania z Bogiem. Ale Jego obecności nie ograniczają żadne mury. Nawet niebiosa nie mogą Go objąć.",
    "Ten sam Bóg zechciał zamieszkać wśród ludzi w sposób niezwykły: Syn Boży stał się człowiekiem. Jan zapisał: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas”.",
    "Bóg, którego nie mogą objąć niebiosa, stał się nam bliski w Jezusie. Przyszedł, żebyśmy mogli Go poznać i Mu zaufać.",
    "Ten wielki Bóg zaprasza również ciebie. Przyjmiesz Go?"
   ]
  },
  {
   "slug": "eden",
   "nr": "R29",
   "seria": "zapowiedzi",
   "data": "2026-09-08",
   "czas": 92,
   "tytul": "Ratunek zapowiedziany w Edenie",
   "slowa": [
    "Pierwsza obietnica",
    "węża"
   ],
   "hook": [
    "Bóg zapowiedział Zbawiciela",
    "w wyroku na węża"
   ],
   "zdanie": "pierwsza obietnica ratunku w Biblii padła już w Edenie – w wyroku na węża?",
   "fakt": "Tego samego dnia, w którym człowiek zgrzeszył, Bóg wypowiada pierwszą obietnicę ratunku – nie do Adama, lecz w wyroku na węża. Teologowie nazywają ją protoewangelią..?",
   "prawda": "Bóg zapowiedział ratunek, zanim ktokolwiek o niego poprosił. Twój grzech <em>nie musi być końcem</em> twojej historii.",
   "werset": "Ono zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę",
   "sigla": "Rdz 3.15",
   "narracja": [
    "Człowiek dopiero co zgrzeszył. A Bóg już zapowiedział ratunek.",
    "Adam i Ewa ukrywają się przed Bogiem. Ale pośród słów sądu pojawia się obietnica.",
    "Bóg zapowiada walkę między wężem a potomstwem kobiety. Mówi do węża:",
    "„Ono zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę”.",
    "Zwycięstwo okupione cierpieniem.",
    "Chrześcijanie widzą tu pierwszą zapowiedź Zbawiciela.",
    "Tę obietnicę odczytują w świetle dzieła Jezusa. List do Hebrajczyków mówi, że przez swoją śmierć pokonał On diabła. Umarł.",
    "I zmartwychwstał. Zło nie odniosło ostatecznego zwycięstwa.",
    "Już w opowieści o upadku Bóg daje nadzieję. Twój grzech też nie musi być końcem twojej historii. W Jezusie jest przebaczenie i droga powrotu do Boga. Zaufasz Mu?"
   ]
  },
  {
   "slug": "efez",
   "nr": "R24",
   "seria": "pawel",
   "data": "2026-09-09",
   "czas": 81,
   "tytul": "Spalili własne księgi magiczne",
   "slowa": [
    "Efezie",
    "księgi magiczne"
   ],
   "hook": [
    "Spalili księgi warte",
    "50 tysięcy srebra"
   ],
   "zdanie": "w Efezie ludzie publicznie spalili własne księgi magiczne – warte pięćdziesiąt tysięcy sztuk srebra?",
   "fakt": "Efez, miasto Artemidy i handlu amuletami. Ludzie, którzy żyli z magii, sami przynieśli swoje księgi i spalili je na oczach wszystkich – warte pięćdziesiąt tysięcy sztuk srebra, ponad sto lat pracy jednego człowieka..?",
   "prawda": "Nie kupili tym przebaczenia. <em>Pokazali, że je przyjęli.</em> Pójście za Jezusem to także zostawienie tego, co Mu przeciwne.",
   "werset": "Wielu też z tych, co uprawiali magię, poznosiło księgi i paliło je wobec wszystkich",
   "sigla": "Dz 19.19",
   "narracja": [
    "W Efezie ludzie publicznie palili własne księgi magiczne.",
    "Dlaczego niszczyli coś tak cennego?",
    "Paweł głosił tam Jezusa. Wielu wierzących otwarcie przyznawało się do swoich praktyk. Imię Jezusa otaczano wielką czcią.",
    "Ci, którzy zajmowali się magią, przynosili księgi i palili je przy wszystkich. W ten sposób zrywali z dawnymi praktykami.",
    "Wartość ksiąg oszacowano na pięćdziesiąt tysięcy sztuk srebra. To była kosztowna decyzja.",
    "Wiara w Jezusa zmieniała ich życie. Rezygnowali z tego, co wcześniej było jego częścią.",
    "Pójście za Jezusem oznacza także odwrócenie się od tego, co jest sprzeczne z Jego nauką. On wzywa do upamiętania i oferuje przebaczenie. A ty? Co potrzebujesz zostawić, żeby pójść za Nim?"
   ]
  },
  {
   "slug": "mojzesz",
   "nr": "R11",
   "seria": "postacie",
   "data": "2026-09-11",
   "czas": 106,
   "tytul": "Mojżesz – misja w wieku 80 lat",
   "slowa": [
    "80 lat",
    "Mojżesz"
   ],
   "hook": [
    "Za stary, za słaby",
    "Bóg posłał jego"
   ],
   "zdanie": "Mojżesz miał 80 lat, gdy Bóg posłał go do faraona?",
   "fakt": "Wychowała go córka faraona. W wieku czterdziestu lat uciekł z Egiptu, kolejne czterdzieści spędził w ziemi Madian. Potem płonący krzew – i wymówki: kim jestem, żeby iść? Trudno mi przemawiać..?",
   "prawda": "Bóg nie szukał człowieka bez słabości. Szukał człowieka, który <em>Mu zaufa</em>.",
   "werset": "Ja będę z tobą",
   "sigla": "Wj 3.12",
   "narracja": [
    "Mojżesz miał osiemdziesiąt lat, gdy stanął przed faraonem, by wyprowadzić Izraelitów z niewoli.",
    "Wychowała go córka faraona. W wieku czterdziestu lat uciekł z Egiptu.",
    "Kolejne czterdzieści spędził w ziemi Madian.",
    "Tam Bóg przemówił z płonącego krzewu i posłał go do faraona. Mojżesz pytał: kim jestem, żeby iść?",
    "Bóg odpowiedział: „Ja będę z tobą”.",
    "Mojżesz nadal się wymawiał. Mówił, że trudno mu przemawiać. Prosił, by posłać kogoś innego.",
    "Bóg obiecał pomoc. Aaron miał przemawiać razem z nim.",
    "Bóg, używając Mojżesza, wyprowadził swój lud z Egiptu.",
    "Za stary, za słaby, z przeszłością. Tak o sobie myślał Mojżesz. Bóg widział to samo i powiedział tylko jedno: Ja będę z tobą.",
    "Nie szukał człowieka bez słabości. Szukał człowieka, który Mu zaufa. Dopóki polegasz na sobie, twoje ograniczenia są ścianą.",
    "Gdy zaufasz Bogu, twoje ograniczenia stają się miejscem, w którym On działa. W czym dziś polegasz na sobie zamiast na Nim?"
   ]
  },
  {
   "slug": "dzien-przeblagania",
   "nr": "S3",
   "seria": "swiatynia",
   "data": "2026-09-12",
   "czas": 99,
   "tytul": "Dzień, w którym naród czekał",
   "slowa": [
    "arcykapłan",
    "wyjdzie żywy",
    "Przebłagania"
   ],
   "hook": [
    "Cały naród czekał,",
    "czy wyjdzie żywy"
   ],
   "zdanie": "raz w roku cały Izrael stał w ciszy i czekał, czy arcykapłan wyjdzie żywy z Miejsca Najświętszego?",
   "fakt": "Dzień Przebłagania: raz w roku arcykapłan wchodził za zasłonę z krwią ofiary za grzechy narodu. Bóg ostrzegł, że wejść tam niegodnie znaczy umrzeć. Gdy wychodził żywy, lud wiedział: przebłaganie się dokonało. I trzeba było je powtarzać rok po roku..?",
   "prawda": "W chwili śmierci Jezusa zasłona rozdarła się z góry na dół. Ta ofiara została złożona <em>raz na zawsze</em> – nikt nie musi już czekać.",
   "werset": "Przez własną krew wszedł raz na zawsze do Miejsca Świętego, zdobywszy wieczne odkupienie",
   "sigla": "Hbr 9.12",
   "narracja": [
    "Raz w roku cały naród stał w ciszy i czekał, czy jeden człowiek wyjdzie żywy.",
    "To był Dzień Przebłagania. Arcykapłan wchodził za zasłonę,",
    "do Miejsca Najświętszego, z krwią ofiary za grzechy narodu. Bóg ostrzegł, że wejść tam niegodnie znaczy umrzeć.",
    "Gdy arcykapłan wychodził żywy, lud wiedział, że przebłaganie się dokonało. Ale tę ofiarę trzeba było składać na nowo, rok po roku.",
    "Aż przyszedł dzień, w którym Jezus umarł na krzyżu za grzechy świata.",
    "Nad Jerozolimą zapadła ciemność, a ziemia zadrżała.",
    "W tej samej chwili zasłona świątyni rozdarła się z góry na dół.",
    "Jezus nie wniósł tam krwi zwierząt.",
    "List do Hebrajczyków mówi: „przez własną krew wszedł raz na zawsze do Miejsca Świętego, zdobywszy wieczne odkupienie”.",
    "Ta ofiara została złożona raz na zawsze. Twoje winy Bóg włożył na Jezusa.",
    "Jeśli Mu zaufasz, nie musisz ich dłużej nosić. Czy dziś nadal dźwigasz ciężar swoich win sam?"
   ]
  },
  {
   "slug": "przekonania",
   "nr": "R30",
   "seria": "bog",
   "data": "2026-09-14",
   "czas": 76,
   "tytul": "Przekonania, które zasłaniają nam Boga",
   "slowa": [
    "Najtrudniejszy mur",
    "mur nie jest z kamienia"
   ],
   "hook": [
    "Trzy zdania, które",
    "zasłaniają Boga"
   ],
   "zdanie": "najtrudniejsze mury do zburzenia nie są z kamienia, tylko w naszych umysłach?",
   "fakt": "„Bóg to ludzki wymysł”. „Sam wiem, co jest dobre”. „Przecież wierzę, po co mi nawrócenie”. Apostoł Paweł pisze o takim oporze jak o warowni – murze, którego nie zburzy żaden argument..?",
   "prawda": "Tych murów nie burzy się sprytem. <em>Burzy je Słowo Boga</em>, gdy poddajemy Mu umysł także tam, gdzie bronimy się najmocniej.",
   "werset": "Przemieniajcie się przez odnawianie umysłu, abyście umieli rozpoznać, jaka jest wola Boża",
   "sigla": "Rz 12.2",
   "narracja": [
    "Najtrudniejsze mury do zburzenia nie są z kamienia.",
    "Są w naszych umysłach.",
    "Bóg? To tylko ludzki wymysł.",
    "Sam wiem, co jest dobre.",
    "Przecież wierzę w Boga. Po co mam się nawracać?",
    "Takie przekonania mogą zamknąć nas na poznanie Boga. Ale da się je zburzyć.",
    "O takim oporze Paweł pisze jak o warowni.",
    "Te mury może zburzyć tylko Bóg.",
    "Gdy głosimy Jezusa, Jego Słowo otwiera nasze umysły.",
    "Dlatego ma znaczenie, czego słuchamy i co przyjmujemy za prawdę.",
    "Czy poddajemy umysł Słowu Boga, także tam, gdzie bronimy się najmocniej?",
    "Paweł zachęca: „Przemieniajcie się przez odnawianie umysłu, abyście umieli rozpoznać, jaka jest wola Boża: co jest dobre, co Bogu przyjemne i co doskonałe”."
   ]
  },
  {
   "slug": "trzy-dni",
   "nr": "S4",
   "seria": "swiatynia",
   "data": "2026-09-15",
   "czas": 58,
   "tytul": "Odbudowa świątyni w trzy dni",
   "slowa": [
    "trzy dni",
    "Odbudowa świątyni"
   ],
   "hook": [
    "46 lat budowy.",
    "Odbudowa: trzy dni"
   ],
   "zdanie": "Jezus zapowiedział odbudowę świątyni w trzy dni – a mówił o swoim ciele?",
   "fakt": "Świątynia stała już 46 lat, a Jezus mówi, że odbuduje ją w trzy dni. Słuchacze uznali to za absurd. Czterdzieści lat później Rzymianie ją zburzyli – i nikt jej nie odbudował. Jan dopisał jedno zdanie..?",
   "prawda": "Od pustego grobu Bóg nie mieszka w budynku. <em>Mieszka w ludziach, którzy Mu zaufali.</em>",
   "werset": "On zaś mówił o świątyni swego ciała",
   "sigla": "J 2.21",
   "narracja": [
    "Jezus powiedział: możecie zburzyć tę świątynię, a Ja w trzy dni ją odbuduję.",
    "Ta świątynia stała już czterdzieści sześć lat. Słuchacze uznali to za absurd.",
    "Czterdzieści lat później Rzymianie ją zburzyli. I nikt jej nie odbudował.",
    "Ale Jan dopisał jedno zdanie:",
    "„On zaś mówił o świątyni swego ciała”.",
    "Trzy dni po ukrzyżowaniu grób był pusty. Ta świątynia została odbudowana.",
    "Od tamtej pory Bóg nie mieszka w budynku. Mieszka w ludziach, którzy Mu zaufali.",
    "Gdzie dziś szukasz Boga: w budynku czy w Jezusie?"
   ]
  },
  {
   "slug": "szawel",
   "nr": "P1",
   "seria": "pawel",
   "data": "2026-09-16",
   "czas": 73,
   "tytul": "Szaweł nigdy nie zmienił imienia",
   "slowa": [
    "nigdy nie zmienił imienia",
    "Szaweł"
   ],
   "hook": [
    "Szaweł był Pawłem",
    "od urodzenia"
   ],
   "zdanie": "Szaweł nigdy nie zmienił imienia na Paweł – oba nosił od urodzenia?",
   "fakt": "Pod Damaszkiem z imieniem nic się nie stało: Dzieje Apostolskie mówią o nim „Szaweł” jeszcze przez cztery rozdziały. Hebrajskie Szaweł i rzymskie Paulus miał od urodzenia, jak wielu Żydów w Imperium..?",
   "prawda": "Szaweł nie dostał nowego imienia. <em>Dostał nowe serce.</em> O to samo można prosić Boga dziś.",
   "werset": "Ale Szaweł, który także zwie się Paweł, napełniony Duchem Świętym spojrzał na niego uważnie",
   "sigla": "Dz 13.9",
   "narracja": [
    "Bóg zmienił Szawła w Pawła pod Damaszkiem. Tak? Nie. Tak to zapamiętaliśmy. Biblia mówi inaczej.",
    "Szaweł to imię hebrajskie. Paweł, po łacinie Paulus, to imię rzymskie.",
    "Miał oba od urodzenia, jak wielu Żydów żyjących w Imperium.",
    "Pod Damaszkiem nic się z imieniem nie stało. Dzieje Apostolskie mówią o nim Szaweł jeszcze przez cztery rozdziały.",
    "Zmiana przychodzi w rozdziale trzynastym, na Cyprze:",
    "„Ale Szaweł, który także zwie się Paweł, napełniony Duchem Świętym spojrzał na niego uważnie”.",
    "Od tej chwili niesie Ewangelię poganom i używa imienia, które oni znają.",
    "Szaweł nie dostał nowego imienia. Dostał nowe serce. To zmieniło wszystko. O to samo możesz prosić Boga dziś."
   ]
  },
  {
   "slug": "berea",
   "nr": "P2",
   "seria": "pawel",
   "data": "2026-09-18",
   "czas": 49,
   "tytul": "Sprawdzali apostoła z Biblią",
   "slowa": [
    "Sprawdzali apostoła",
    "Pismem"
   ],
   "hook": [
    "Codziennie sprawdzali Pawła.",
    "Biblia ich chwali"
   ],
   "zdanie": "mieszkańcy Berei codziennie sprawdzali apostoła Pawła w Pismach – i Biblia ich za to chwali?",
   "fakt": "Nie przyjęli słów Pawła tylko dlatego, że mówił z mocą. Wracali do zwojów Izajasza i Psalmów, żeby sprawdzić, czy to prawda. Łukasz nazywa ich za to szlachetniejszymi..?",
   "prawda": "Wiara, która boi się pytań, nie jest wiarą z Berei. <em>Sprawdzaj w Biblii</em> to, co słyszysz o Bogu.",
   "werset": "Przyjęli naukę z całą gorliwością i codziennie badali Pisma, czy istotnie tak jest",
   "sigla": "Dz 17.11",
   "narracja": [
    "Mieszkańcy Berei sprawdzali apostoła Pawła. Codziennie, z Pismem w ręku.",
    "Nie przyjęli jego słów tylko dlatego, że mówił z mocą.",
    "Wracali do zwojów Izajasza i Psalmów, żeby zobaczyć, czy to prawda.",
    "I Biblia nie gani ich za to. Nazywa ich szlachetniejszymi:",
    "„Przyjęli naukę z całą gorliwością i codziennie badali Pisma, czy istotnie tak jest”.",
    "Wiara, która boi się pytań, nie jest wiarą z Berei.",
    "Kiedy ostatnio sprawdziłeś w Biblii to, co usłyszałeś o Bogu?"
   ]
  },
  {
   "slug": "120-osob",
   "nr": "R5",
   "seria": "kosciol",
   "data": "2026-09-22",
   "czas": 64,
   "tytul": "120 osób kontra Imperium",
   "slowa": [
    "120 osób",
    "Imperium"
   ],
   "hook": [
    "Najpierw 120 osób.",
    "Jeden dzień, 3000"
   ],
   "zdanie": "120 osób bez armii i bez poparcia cesarza rozrosło się do milionów w Imperium Rzymskim?",
   "fakt": "Zaczęło się od około 120 osób w Jerozolimie. W dniu Pięćdziesiątnicy przyłączyło się około trzech tysięcy, a mimo więzień, wypędzeń i prześladowań cesarzy około roku 300 historycy szacują chrześcijan na sześć milionów..?",
   "prawda": "Prawda nie potrzebuje armii. Potrzebuje <em>świadków</em>, którzy nie mogą milczeć o tym, co widzieli.",
   "werset": "Bo my nie możemy nie mówić tego, cośmy widzieli i słyszeli",
   "sigla": "Dz 4.20",
   "narracja": [
    "Sto dwadzieścia osób. Bez armii i bez poparcia cesarza.",
    "W dniu Pięćdziesiątnicy Piotr przemówił do tłumu",
    "i tego samego dnia przyłączyło się około trzech tysięcy dusz.",
    "Władze religijne odpowiedziały szybko:",
    "więzienie i wypędzenie z miasta.",
    "Ale rozproszeni uczniowie mówili o Jezusie wszędzie.",
    "Dotarli aż do portów całego Imperium.",
    "Ścigał ich Rzym, od Nerona po Dioklecjana,",
    "a jednak około roku trzechsetnego historycy szacują ich na sześć milionów.",
    "Skąd taka odwaga? Gdy Sanhedryn zakazał Piotrowi i Janowi mówić o Jezusie, odpowiedzieli:",
    "„Bo my nie możemy nie mówić tego, cośmy widzieli i słyszeli”.",
    "Możesz dziś otworzyć Biblię i sprawdzić, co tak zmieniło ich życie."
   ]
  },
  {
   "slug": "nabozenstwo",
   "nr": "R6",
   "seria": "kosciol",
   "data": "2026-09-23",
   "czas": 76,
   "tytul": "Nabożeństwo sprzed 1900 lat",
   "slowa": [
    "1900 lat",
    "Justyn",
    "nabożeństwo"
   ],
   "hook": [
    "Oskarżano ich",
    "o tajemne rytuały"
   ],
   "zdanie": "zachował się raport z chrześcijańskiego spotkania sprzed 1900 lat?",
   "fakt": "Chrześcijan oskarżano o tajemne rytuały. Justyn odpisał cesarzowi, co robili naprawdę..?",
   "prawda": "Kościół nie zaczął się od budynków. Zaczął się od <em>Słowa i stołu</em>.",
   "werset": "Trwali w nauce Apostołów i we wspólnocie, w łamaniu chleba i w modlitwach",
   "sigla": "Dz 2.42",
   "narracja": [
    "Oskarżano ich o tajemne rytuały. Zachował się opis, co naprawdę robili… za zamkniętymi drzwiami.",
    "Drugi wiek: o chrześcijanach krążą plotki i donosy. Jeden z chrześcijan – filozof Justyn – odpisał samemu cesarzowi.",
    "Opisał niedzielę: czytali pamiętniki apostołów – tak nazywał Ewangelie – i pisma proroków.",
    "Potem nauczanie, modlitwa, wspólny chleb i dary dla sierot i wdów.",
    "Żadnych tajemnych rytuałów. Pismo, modlitwa, wspólnota – od prawie tysiąca dziewięciuset lat to samo.",
    "Dokładnie tak Dzieje Apostolskie opisują pierwszy Kościół: … Trwali w nauce Apostołów i we wspólnocie, w łamaniu chleba i w modlitwach.",
    "Kościół nie zaczął się od budynków. Zaczął się od ludzi przy Piśmie i chlebie. Tacy ludzie są też blisko ciebie."
   ]
  },
  {
   "slug": "laska",
   "nr": "R9",
   "seria": "bog",
   "data": "2026-09-25",
   "czas": 81,
   "tytul": "Łaska to nie druga szansa",
   "slowa": [
    "druga szansa",
    "łaska"
   ],
   "hook": [
    "Łaska to nie",
    "druga szansa"
   ],
   "zdanie": "łaska to nie druga szansa?",
   "fakt": "Druga szansa znaczy „tym razem się postaraj”. Greckie charis to życzliwość, której nie da się odpracować..?",
   "prawda": "Nie da się zasłużyć. Da się tylko <em>zaufać</em>.",
   "werset": "Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę",
   "sigla": "Ef 2.8",
   "narracja": [
    "Łaska to nie druga szansa. Druga szansa znaczy: tym razem się postaraj.",
    "Nasza intuicja mówi: zasłuż, a będziesz przyjęty. Ewangelia mówi odwrotnie: zostało zrobione – i dlatego możesz być przyjęty.",
    "Bo greckie charis znaczy: niezasłużona życzliwość. Nie da się jej odpracować ani na nią zasłużyć.",
    "Zdania „Bóg pomaga tym, którzy pomagają sobie” w Biblii nie ma. Biblia mówi: Chrystus umarł za nas, gdy byliśmy jeszcze bezsilni.",
    "Łaska jest darmowa dla ciebie, ale nie była tania. Kosztowała Boga życie Jego Syna.",
    "Paweł napisał to wprost: … Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę.",
    "Na łaskę nie da się zasłużyć. Możesz ją tylko przyjąć – zaufać."
   ]
  },
  {
   "slug": "niedziela",
   "nr": "R7",
   "seria": "kosciol",
   "data": "2026-09-27",
   "czas": 75,
   "tytul": "Dlaczego niedziela?",
   "slowa": [
    "niedziela",
    "Pliniusz"
   ],
   "hook": [
    "Donos do cesarza:",
    "zbierają się przed świtem"
   ],
   "zdanie": "niedziela to cotygodniowe święto pustego grobu?",
   "fakt": "Rok 112. Pliniusz Młodszy donosi Trajanowi: „w ustalony dzień zbierają się przed świtem i śpiewają Chrystusowi jakby Bogu”..?",
   "prawda": "Od 1900 lat co siedem dni ktoś świętuje, że <em>grób jest pusty</em>.",
   "werset": "W pierwszym dniu po szabacie zebraliśmy się na łamanie chleba",
   "sigla": "Dz 20.7",
   "narracja": [
    "Rzymski namiestnik doniósł cesarzowi, co chrześcijanie robią w ustalony dzień… przed świtem.",
    "To Pliniusz Młodszy, rok sto dwunasty – raport do cesarza Trajana.",
    "Pisze tak: w ustalony dzień zbierają się przed świtem i śpiewają na przemian pieśń Chrystusowi jakby Bogu.",
    "A ten ustalony dzień – wiemy to od samych chrześcijan – to pierwszy dzień tygodnia, dzień zmartwychwstania.",
    "Bo niedziela nie jest tylko dniem wolnym. Jest cotygodniowym świętem pustego grobu.",
    "Już pierwsi chrześcijanie pisali tak w Dziejach Apostolskich: … W pierwszym dniu po szabacie zebraliśmy się na łamanie chleba.",
    "I tak od tysiąca dziewięciuset lat co siedem dni ktoś na świecie świętuje, że grób jest pusty. W najbliższą niedzielę możesz świętować razem z nimi."
   ]
  },
  {
   "slug": "wez-i-czytaj",
   "nr": "R4",
   "seria": "swiadectwo",
   "data": "2026-09-29",
   "czas": 79,
   "tytul": "Weź i czytaj",
   "slowa": [
    "weź i czytaj",
    "Augustyn",
    "tolle"
   ],
   "hook": [
    "Rok 386. Jedno zdanie",
    "zmieniło Europę"
   ],
   "zdanie": "jedno zdanie z Biblii zmieniło historię Europy?",
   "fakt": "Rok 386, Mediolan. Profesor retoryki płacze w ogrodzie. Z sąsiedniego domu słyszy dziecięcy głos: „tolle, lege” – weź i czytaj..?",
   "prawda": "Jedno zdanie Pisma może <em>odwrócić</em> całe życie. Twoje też.",
   "werset": "Przyobleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa",
   "sigla": "Rz 13.14",
   "narracja": [
    "Głos dziecka z sąsiedniego domu powtarzał: weź i czytaj. Płaczący profesor posłuchał – a jego książki kształtowały myślenie Europy przez tysiąc lat.",
    "Rok trzysta osiemdziesiąty szósty, Mediolan. Augustyn – profesor retoryki u szczytu kariery – ma wszystko oprócz spokoju.",
    "W ogrodzie słyszy z sąsiedniego domu dziecięcy głos: tolle, lege – weź i czytaj.",
    "Sięga po księgę z listami apostoła Pawła i czyta fragment, na który pada wzrok.",
    "Napisał potem: nie chciałem czytać dalej. Jakby światło pewności wlało się w moje serce.",
    "A fragment kończył się tak: … Przyobleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa.",
    "Zrozumiał to tak: zostaw stare życie, przyjmij Chrystusa. Jedno zdanie Pisma odwróciło jego życie. Weź i czytaj – może wystarczy jedno."
   ]
  },
  {
   "slug": "data-waznosci",
   "nr": "R2",
   "seria": "smierc",
   "data": "2026-10-01",
   "czas": 65,
   "tytul": "Twoje ciało ma datę ważności",
   "slowa": [
    "datę ważności",
    "data ważności"
   ],
   "hook": [
    "Twoje ciało ma datę ważności.",
    "Ty – nie"
   ],
   "zdanie": "twoje ciało ma datę ważności, a ty – nie?",
   "fakt": "Jezus użył dwóch różnych słów: ciało (soma) można zabić, duszy (psyche) – nie. Co dzieje się w chwili śmierci..?",
   "prawda": "Największa decyzja życia dotyczy tego, <em>co po nim</em>.",
   "werset": "Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, lecz duszy zabić nie mogą",
   "sigla": "Mt 10.28",
   "narracja": [
    "Twoje ciało ma datę ważności. Ty… nie.",
    "Jezus rozdzielił te dwie rzeczy: ciało można zabić, duszy nie.",
    "W Księdze Koheleta – biblijnej księdze mądrościowej – czytamy: proch wraca do ziemi, a duch wraca do Boga, który go dał.",
    "A skazaniec na krzyżu obok Jezusa usłyszał: dziś ze Mną będziesz.",
    "Wieczność zaczyna się w chwili śmierci. Jezus nie mówi tego, żeby straszyć. Mówi, żeby pokazać, co jest w tobie nie do zabicia.",
    "Bo On powiedział to wprost: … Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, lecz duszy zabić nie mogą.",
    "Skoro istniejesz dalej – największa decyzja życia dotyczy tego, z Kim spędzisz wieczność. Jezus mówi: kto we Mnie wierzy, żyć będzie."
   ]
  },
  {
   "slug": "sekunde-po",
   "nr": "R3",
   "seria": "smierc",
   "data": "2026-10-03",
   "czas": 70,
   "tytul": "Sekundę po śmierci",
   "slowa": [
    "sekundę po",
    "sekunda po"
   ],
   "hook": [
    "Sekundę po śmierci",
    "bardziej żywy niż kiedykolwiek"
   ],
   "zdanie": "sekundę po śmierci jesteś bardziej żywy niż kiedykolwiek?",
   "fakt": "W przypowieści Jezusa dwóch ludzi umiera. Sekundę później są w dwóch różnych miejscach. Nie „kiedyś” – od razu..?",
   "prawda": "Na tę sekundę można być gotowym <em>już dziś</em>.",
   "werset": "Dziś ze Mną będziesz w raju",
   "sigla": "Łk 23.43",
   "narracja": [
    "Dwóch ludzi umarło. Sekundę później byli w dwóch różnych miejscach.",
    "Bo Jezus opowiedział przypowieść o żebraku i bogaczu – obaj umarli. I powiedział, co było zaraz potem.",
    "I natychmiast, świadomie, byli gdzie indziej. Nie kiedyś. Nie po latach. Od razu.",
    "Apostoł Paweł pisał: pragnę odejść, a być z Chrystusem.",
    "Więc sekundę po śmierci jesteś bardziej żywy niż kiedykolwiek. Pytanie tylko: gdzie.",
    "Skazanemu na krzyżu obok siebie Jezus nie obiecał kiedyś. Powiedział: … Dziś ze Mną będziesz w raju.",
    "Na tę sekundę możesz być gotowy już dziś – tak jak ten skazaniec: zaufać Jezusowi."
   ]
  },
  {
   "slug": "izajasz",
   "nr": "R13",
   "seria": "postacie",
   "data": "2026-10-05",
   "czas": 84,
   "tytul": "Izajasz – krzyż zapisany 700 lat wcześniej",
   "slowa": [
    "krzyż zapisany"
   ],
   "hook": [
    "Opis śmierci Jezusa",
    "spisany 700 lat wcześniej"
   ],
   "zdanie": "opis krzyża powstał 700 lat przed krzyżem?",
   "fakt": "Izajasz pisał o Słudze „przebitym za nasze grzechy” setki lat przed ukrzyżowaniem. Zwój z Qumran potwierdza: tekst jest starszy niż chrześcijaństwo. Pierwsi chrześcijanie czytali go jako opis krzyża..?",
   "prawda": "Krzyż nie był wypadkiem. Był <em>planem</em>, w którym byłeś ty.",
   "werset": "On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy",
   "sigla": "Iz 53.5",
   "narracja": [
    "Chrześcijanie od początku czytają ten tekst jako opis śmierci Jezusa. A powstał… setki lat wcześniej.",
    "Prorok Izajasz pisał o kimś przebitym za nasze winy, milczącym przed oskarżycielami, w śmierci zrównanym z bogaczem.",
    "A w tysiąc dziewięćset czterdziestym siódmym roku w grotach Qumran znaleziono zwój Izajasza, spisany ponad sto lat przed narodzinami Jezusa.",
    "Porównano go z rękopisami tysiąc lat młodszymi. Treść niemal identyczna, różnice to głównie pisownia. Mocny dowód, że tekst istniał na długo przed Jezusem.",
    "Ale Izajasz nie pisał o kimś obcym. Napisał… Wszyscyśmy pobłądzili jak owce, każdy z nas się obrócił ku własnej drodze, a Pan zwalił na Niego winy nas wszystkich: … On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy.",
    "Siedemset lat przed krzyżem Izajasz napisał… Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy.",
    "Od początku rozumieli: krzyż nie był wypadkiem historii. Był planem, zapowiedzianym już na pierwszych kartach Biblii, gdy Bóg obiecał potomka, który zmiażdży głowę węża. Planem odkupienia ludzkości. Planem, w którym możesz mieć udział ty – przez krzyż."
   ]
  },
  {
   "slug": "tacyt",
   "nr": "J1",
   "seria": "jezus",
   "data": "2026-09-26",
   "czas": 68,
   "tytul": "Wróg zapisał, że Jezus żył",
   "slowa": [
    "Gardził chrześcijanami",
    "Tacyt"
   ],
   "hook": [
    "Nazwał wiarę zabobonem.",
    "Zapisał Chrystusa."
   ],
   "zdanie": "rzymski historyk, który gardził chrześcijanami, potwierdził, że Jezus żył?",
   "fakt": "Tacyt nazwał wiarę chrześcijan zgubnym zabobonem, a jednak w Rocznikach (ok. 116 r.) zapisał, że Chrystusa stracił Poncjusz Piłat. Obok niego Józef Flawiusz i apostoł Paweł – trzy niezależne źródła..?",
   "prawda": "Jego istnienie potwierdza historia. Kim jest, pokazało <em>zmartwychwstanie</em>.",
   "werset": "Spośród zaś innych, którzy należą do grona Apostołów, widziałem jedynie Jakuba, brata Pańskiego",
   "sigla": "Ga 1.19",
   "narracja": [
    "Gardził chrześcijanami, a potwierdził, że Jezus żył.",
    "To Tacyt, rzymski historyk.",
    "Ich wiarę nazwał zgubnym zabobonem.",
    "A jednak zapisał, że Chrystusa stracił Poncjusz Piłat.",
    "Żydowski historyk Józef Flawiusz pisze o bracie Jezusa, Jakubie.",
    "Ale najwcześniejsze źródło to listy apostoła Pawła.",
    "„Spośród zaś innych, którzy należą do grona Apostołów, widziałem jedynie Jakuba, brata Pańskiego”.",
    "Jakub był bratem Jezusa, ale w Niego nie wierzył.",
    "Aż zobaczył Go żywego. Od tej chwili nazywał Go Panem.",
    "Rzymianin, Żyd i apostoł. Trzy niezależne źródła.",
    "Jego istnienie potwierdza historia. Kim jest, pokazało zmartwychwstanie.",
    "Zostaje jeszcze jedno, najważniejsze pytanie. Kim Chrystus jest dla ciebie?"
   ]
  },
  {
   "slug": "kto-napisal-biblie",
   "nr": "#4",
   "seria": "ksiega",
   "data": "2026-09-30",
   "czas": 65,
   "tytul": "Kto naprawdę napisał Biblię?",
   "slowa": [
    "napisał Biblię",
    "lekarz i rybak"
   ],
   "hook": [
    "Biblię napisali ludzie.",
    "Sama to przyznaje"
   ],
   "zdanie": "Biblię pisało około czterdziestu autorów przez ponad tysiąc lat?",
   "fakt": "Około 40 autorów, ponad 1000 lat i trzy języki: hebrajski, aramejski i grecki. Wśród nich król Dawid, pasterz Amos, celnik Mateusz, lekarz Łukasz i rybak Piotr..?",
   "prawda": "Pisali ludzie, ale mówił przez nich <em>Bóg</em>.",
   "werset": "Nie z woli bowiem ludzkiej zostało kiedyś przyniesione proroctwo, ale kierowani Duchem Świętym mówili od Boga święci ludzie",
   "sigla": "2 P 1.21",
   "narracja": [
    "Biblię napisali ludzie. Sceptyk ma tu rację.",
    "Pisało ją około czterdziestu autorów przez ponad tysiąc lat.",
    "Wiele psalmów ułożył król Dawid.",
    "Swoje proroctwa zapisał pasterz Amos.",
    "Ewangelię spisał celnik Mateusz.",
    "Inną Ewangelię napisał lekarz Łukasz.",
    "Autorzy pisali w trzech językach: hebrajskim, aramejskim i greckim.",
    "Tylko że sami autorzy twierdzą coś więcej.",
    "Rybak Piotr napisał, kto naprawdę stoi za Pismem:",
    "Nie z woli bowiem ludzkiej zostało kiedyś przyniesione proroctwo,",
    "ale kierowani Duchem Świętym mówili od Boga święci ludzie.",
    "Apostoł Paweł dodał, że wszelkie Pismo jest od Boga natchnione.",
    "Pisali ludzie, ale mówił przez nich Bóg."
   ]
  },
  {
   "slug": "jablko",
   "nr": "E1",
   "seria": "eden",
   "data": "2026-10-03",
   "czas": 70,
   "tytul": "W opisie raju nie ma jabłka",
   "slowa": [
    "nie ma jabłka",
    "jabłka"
   ],
   "hook": [
    "W opisie raju",
    "nie ma jabłka"
   ],
   "zdanie": "w opisie raju nie ma ani słowa o jabłku?",
   "fakt": "Księga Rodzaju mówi tylko o owocu z drzewa poznania dobra i zła. Po łacinie „zło” i „jabłko” brzmią prawie tak samo: malum – a badacze wciąż się spierają, skąd jabłko wzięło się w raju..?",
   "prawda": "Wąż nie mówił o owocu. Mówił o <em>Bogu</em> – że coś przed nami ukrywa.",
   "werset": "Wtedy rzekł wąż do niewiasty: «Na pewno nie umrzecie! Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa, otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło»",
   "sigla": "Rdz 3.4–5",
   "narracja": [
    "W opisie raju nie ma jabłka.",
    "Księga Rodzaju mówi tylko o owocu",
    "z drzewa poznania dobra i zła.",
    "Skąd więc wzięło się jabłko?",
    "Po łacinie „zło” i „jabłko” brzmią prawie tak samo: malum.",
    "Do tego dawne „pomum” znaczyło każdy owoc, a z czasem już tylko jabłko.",
    "Jabłko dopisała łacina. Ważniejsze jest, dlaczego Ewa w ogóle sięgnęła po owoc.",
    "Wtedy rzekł wąż do niewiasty: „Na pewno nie umrzecie!”",
    "Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa,",
    "otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło.",
    "Wąż nie mówił o owocu. Mówił o Bogu. Przekonywał, że Bóg coś przed nimi ukrywa. Ten sam głos kłamie do dziś, że Bóg nie chce twojego dobra."
   ]
  },
  {
   "slug": "ja-jestem",
   "nr": "J2",
   "seria": "jezus",
   "data": "2026-10-04",
   "czas": 82,
   "tytul": "Jezus nigdy nie nazwał się Bogiem?",
   "slowa": [
    "nazwał się Bogiem",
    "JA JESTEM"
   ],
   "hook": [
    "Po jednym zdaniu Jezusa",
    "porwali kamienie"
   ],
   "zdanie": "po jednym zdaniu Jezusa słuchacze sięgnęli po kamienie?",
   "fakt": "Jezus powiedział: „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM”. Tym imieniem Bóg przedstawił się Mojżeszowi przy płonącym krzewie, a Prawo nakazywało ukamienować każdego, kto bluźni imieniu Pana..?",
   "prawda": "Jezus nie musiał mówić: jestem Bogiem. Ci, którzy Go słuchali, <em>wiedzieli</em>, że to właśnie ogłosił.",
   "werset": "Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Zanim Abraham stał się, JA JESTEM",
   "sigla": "J 8.58",
   "narracja": [
    "Mówią, że Jezus nigdy nie nazwał się Bogiem.",
    "W świątyni Jego rozmówcy zakpili: «Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?»",
    "Rzekł do nich Jezus: «Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Zanim Abraham stał się, JA JESTEM».",
    "Porwali więc kamienie, aby je rzucić na Niego.",
    "Jezus jednak ukrył się i wyszedł ze świątyni.",
    "Dlaczego od razu sięgnęli po kamienie? Bo Jezus nie powiedział „byłem”, tylko „JA JESTEM”.",
    "Tym imieniem Bóg przedstawił się Mojżeszowi przy płonącym krzewie: JESTEM.",
    "Prawo nakazywało ukamienować każdego, kto bluźni imieniu Pana.",
    "Słuchacze dobrze Go zrozumieli. Niedługo potem sami powiedzieli Mu to wprost:",
    "«Nie chcemy Cię kamienować za dobry czyn, ale za bluźnierstwo, za to, że Ty będąc człowiekiem uważasz siebie za Boga».",
    "Jezus nie musiał mówić: jestem Bogiem. Ci, którzy Go słuchali, wiedzieli, że to właśnie ogłosił."
   ]
  },
  {
   "slug": "na-poczatku",
   "nr": "E2",
   "seria": "eden",
   "film": "dlaczego-umieramy",
   "data": "2026-10-09",
   "czas": 39,
   "tytul": "Na początku nie było śmierci",
   "slowa": [
    "zaczyna się w Edenie"
   ],
   "hook": [
    "Na początku",
    "nie było śmierci"
   ],
   "zdanie": "na początku świata nie było śmierci?",
   "fakt": "Biblia zaczyna historię człowieka od świata bez śmierci, cierpienia, smutku i płaczu. Człowiek żył blisko Boga, a wszystko było bardzo dobre..?",
   "prawda": "Śmierć wciąż przychodzi, ale nie ma już <em>ostatniego słowa</em>.",
   "werset": "A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre",
   "sigla": "Rdz 1.31",
   "narracja": [
    "Znasz ten dźwięk… prawda? Dlaczego umieramy?",
    "Śmierć przychodzi do każdego człowieka, pokolenie po pokoleniu.",
    "Tak wyglądał świat na początku. Wszystko było bardzo dobre.",
    "Człowiek żył blisko Boga.",
    "Nie było śmierci, cierpienia, smutku ani płaczu.",
    "Nikt nie musiał się bać.",
    "Skąd się wzięła śmierć? I czy kiedyś zniknie?"
   ]
  },
  {
   "slug": "lew",
   "nr": "E3",
   "seria": "eden",
   "film": "dlaczego-umieramy",
   "data": "2026-10-10",
   "czas": 42,
   "tytul": "Lew będzie jadał słomę",
   "slowa": [
    "jadał słomę"
   ],
   "hook": [
    "Biblia zapowiada lwa,",
    "który będzie jadał słomę"
   ],
   "zdanie": "Biblia zapowiada czas, gdy lew będzie jadał słomę jak wół?",
   "fakt": "Na początku Bóg dał zwierzętom za pokarm zieloną trawę. Izajasz zapisał, że tak będzie znowu – w Królestwie Chrystusa wilk i baranek paść się będą razem..?",
   "prawda": "Przez grzech przyszła śmierć. W Królestwie Chrystusa <em>zła czynić nie będą</em>.",
   "werset": "Wilk i baranek paść się będą razem; lew też będzie jadał słomę jak wół; a wąż będzie miał proch ziemi jako pokarm. Zła czynić nie będą ani zgubnie działać na całej świętej Mej górze – mówi Pan",
   "sigla": "Iz 65.25",
   "narracja": [
    "Na początku lew nie jadł mięsa.",
    "Bóg dał zwierzętom za pokarm zieloną trawę.",
    "Potem przez grzech przyszła śmierć.",
    "Izajasz zapisał, że tak będzie znowu – w Królestwie Chrystusa:",
    "Wilk i baranek paść się będą razem;",
    "lew też będzie jadał słomę jak wół;",
    "a wąż będzie miał proch ziemi jako pokarm.",
    "Zła czynić nie będą ani zgubnie działać na całej świętej Mej górze – mówi Pan."
   ]
  }
 ],
 "slowa": [
  {
   "slowo": "kadosz",
   "orig": "קָדוֹשׁ",
   "jezyk": "hebrajski",
   "znaczy": "oddzielony",
   "zdanie": "Nie „grzeczny”. U podstaw pojęcia leży odrębność: Bóg jest inny niż wszystko, co znamy – i dlatego całkowicie wolny od zła.",
   "rolka": "swietosc"
  },
  {
   "slowo": "charis",
   "orig": "χάρις",
   "jezyk": "grecki",
   "znaczy": "niezasłużona życzliwość",
   "zdanie": "Nie da się jej odpracować ani na nią zasłużyć. Można ją tylko przyjąć.",
   "rolka": "laska"
  },
  {
   "slowo": "edakrysen",
   "orig": "ἐδάκρυσεν",
   "jezyk": "grecki",
   "znaczy": "uronił łzy",
   "zdanie": "W tej samej scenie żałobnicy płaczą innym słowem – głośno (klaio). Jezus płacze cicho. Ten czasownik pojawia się w całym Nowym Testamencie tylko tu.",
   "rolka": "dwa-slowa"
  },
  {
   "slowo": "tolle, lege",
   "orig": "tolle, lege",
   "jezyk": "łacina",
   "znaczy": "weź i czytaj",
   "zdanie": "Śpiewny dziecięcy głos z sąsiedniego domu, powtarzający w kółko „weź, czytaj”. Augustyn wziął to za Boży rozkaz – i przeczytał.",
   "rolka": "wez-i-czytaj"
  },
  {
   "slowo": "ehjeh",
   "orig": "אֶהְיֶה",
   "jezyk": "hebrajski",
   "znaczy": "jestem / będę",
   "zdanie": "„Jestem, który jestem” – a hebrajska forma znaczy też „będę”. Bóg mówi o sobie „Jestem” (ehjeh), ludzie mówią o Nim „On jest” – i to jest imię JHWH. Imię, które jest czasownikiem.",
   "rolka": "mojzesz"
  },
  {
   "slowo": "kipper",
   "orig": "כִּפֶּר",
   "jezyk": "hebrajski",
   "znaczy": "przebłagać, zakryć",
   "zdanie": "Stąd Jom Kipur – Dzień Przebłagania. Raz w roku krew ofiary „zakrywała” grzech narodu, ale tylko do następnego roku. List do Hebrajczyków mówi o ofierze złożonej raz na zawsze.",
   "rolka": "dzien-przeblagania"
  },
  {
   "slowo": "protoewangelia",
   "orig": "πρωτοευαγγέλιον",
   "jezyk": "grecki",
   "znaczy": "pierwsza dobra nowina",
   "zdanie": "Tak teologowie nazywają Księgę Rodzaju 3.15: obietnicę ratunku wypowiedzianą w Edenie tego samego dnia, w którym człowiek zgrzeszył.",
   "rolka": "eden"
  }
 ],
 "filmy": [
  {
   "slug": "dlaczego-umieramy",
   "id": "pbortTQamPw",
   "cykl": "Od Edenu do Królestwa",
   "tytul": "Dlaczego umieramy? Cała historia w 4 minuty",
   "krotko": "Dlaczego umieramy?",
   "data": "2026-10-07",
   "published": "2026-10-07T13:00:25Z",
   "czas": 252,
   "hook": [
    "Na początku",
    "nie było śmierci"
   ],
   "opis": "Na początku nie było śmierci, cierpienia ani płaczu. Co się stało i jak ta historia się skończy? Od Edenu, przez krzyż, do Królestwa.",
   "streszczenie": "Człowiek żył blisko Boga, a wszystko było bardzo dobre. Potem chciał być jak Bóg i na świat wszedł grzech, a z nim śmierć. Zmieniały się epoki, broń i mundury, ale serce człowieka zostało takie samo. Gdy nadeszła pełnia czasu, przyszedł Jezus, jedyny, który nigdy nie zgrzeszył. Nie ominął śmierci. Wszedł w nią, żeby ją pokonać. A Biblia mówi, jak ta historia się skończy.",
   "rozdzialy": [
    {
     "t": 0,
     "nazwa": "Dlaczego umieramy?"
    },
    {
     "t": 20,
     "nazwa": "Upadek"
    },
    {
     "t": 52,
     "nazwa": "Cena"
    },
    {
     "t": 84,
     "nazwa": "Krzyż"
    },
    {
     "t": 127,
     "nazwa": "Królestwo"
    },
    {
     "t": 196,
     "nazwa": "Gdzie jesteś w tej historii?"
    }
   ],
   "prawda": "Śmierć wciąż przychodzi, ale nie ma już <em>ostatniego słowa</em>.",
   "werset": "JA JESTEM zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie. Każdy, kto żyje i wierzy we Mnie, nie umrze na wieki. Wierzysz w to?",
   "sigla": "J 11.25–26",
   "fragmenty": [
    "Księga Rodzaju 1.31; 3.1–19",
    "List do Rzymian 5.12",
    "Księga Izajasza 53.5",
    "Księga Izajasza 2.4",
    "Księga Izajasza 65.25",
    "Apokalipsa świętego Jana 21.1–5; 22.1–2",
    "Ewangelia według świętego Jana 11.25–26"
   ],
   "rolki": [
    "na-poczatku",
    "lew",
    "jablko"
   ],
   "narracja": [
    "Dlaczego umieramy?",
    "Tak wyglądał świat na początku. Wszystko było bardzo dobre.",
    "Człowiek żył blisko Boga.",
    "Nie było śmierci, cierpienia, smutku ani płaczu.",
    "Nikt nie musiał się bać.",
    "Bóg dał człowiekowi cały ogród, a on chciał więcej.",
    "Chciał być jak Bóg.",
    "Przez jedno nieposłuszeństwo na świat wszedł grzech,",
    "a z nim śmierć.",
    "Już pierwszy syn Adama zabił własnego brata.",
    "Zmieniały się epoki, broń i mundury.",
    "Serce człowieka pozostało takie samo.",
    "Śmierć przychodzi do każdego człowieka, pokolenie po pokoleniu.",
    "Gdy nadeszła pełnia czasu, przyszedł Jezus, jedyny, który nigdy nie zgrzeszył. Nie ominął śmierci. Wszedł w nią, żeby ją pokonać.",
    "Siedemset lat wcześniej prorok Izajasz napisał o Nim: „Lecz On był przebity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy.",
    "Spadła Nań chłosta zbawienna dla nas,",
    "a w Jego ranach jest nasze zdrowie”.",
    "Trzeciego dnia grób był pusty, bo Jezus zmartwychwstał. Śmierć wciąż przychodzi, ale nie ma już ostatniego słowa.",
    "Bóg zapowiedział, że Chrystus wróci i będzie królował na ziemi.",
    "Wtedy narody przekują miecze na lemiesze.",
    "Izajasz opisał ten czas tak: „Wilk i baranek paść się będą razem;",
    "lew też będzie jadał słomę jak wół;",
    "a wąż będzie miał proch ziemi jako pokarm.",
    "Zła czynić nie będą,",
    "ani zgubnie działać na całej świętej Mej górze – mówi Pan”.",
    "A potem Bóg uczyni wszystko nowe i zamieszka ze swoim ludem. Apostoł Jan zapisał:",
    "„I otrze z ich oczu wszelką łzę, a śmierci już odtąd nie będzie.",
    "Ani żałoby, ni krzyku, ni trudu już nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły”.",
    "Z tronu Boga i Baranka wypłynie rzeka wody życia,",
    "a po obu jej brzegach znów będzie drzewo życia.",
    "I wszystko znowu będzie bardzo dobre.",
    "A ty? Gdzie jesteś w tej historii?",
    "Jezus powiedział: „JA JESTEM zmartwychwstaniem i życiem. Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie. Każdy, kto żyje i wierzy we Mnie, nie umrze na wieki. Wierzysz w to?”",
    "Już dziś możesz zwrócić się do Boga. Możesz przestać liczyć na siebie i na swoje dobre uczynki i zaufać tylko Chrystusowi. On zapłacił za twój grzech."
   ]
  }
 ]
}